Er is helaas nog te weinig bekend over de geschiedenis van het Joodse verzet in Nederland ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Met name bij jongeren is dit het geval. Men weet natuurlijk dat er tijdens de Duitse bezetting van Nederland verscheidene verzetskranten werden rondgebracht en dat zich hier en daar op andere manieren (gewapend) verzet voordeed. Dat er op veel meer fronten verzet tegen de nazi’s plaatsvond, bijvoorbeeld de georganiseerde hulp aan Joodse onderduikers, is bij minder mensen bekend. In het Nederlandstalige oorlogsdrama Süskind wordt het tot dusver onderbelichte aspect van het Joodse verzet tegen de deportaties in beeld gebracht.

Kleine en grote verzetshelden
In discussies heb ik wel eens gehoord: ‘Bijna elke Nederlander was toch een NSB’er’. Geen rare gedachte, als je bedenkt dat je in de geschiedenisboeken op middelbare scholen niet de verhalen vindt van de kleine en grote verzetshelden die zich in Nederland schuilhielden. Desalniettemin klopt deze gedachte denk ik niet helemaal. Menigeen heeft gedurende de bezetting – ieder op zijn eigen wijze – zijn of haar steentje bijgedragen aan het verzet; veel rotte appels daargelaten. Echter, voor de verhalen van het Joodse verzet is altijd weinig aandacht geweest.

Traumatische ervaringen
De verzetsgroepen die bijvoorbeeld Joodse kinderen lieten onderduiken hadden hun werk niet kunnen doen zonder de samenwerking met Joodse verzetsmensen, zoals de zusters in de crèche tegenover de Hollandse Schouwburg, de medewerkers van de Joodse Raad in de schouwburg en daarnaast natuurlijk de ouders van deze kinderen, die bereid moesten zijn hun kinderen af te staan.  Hun verhalen zijn vaak onbekend, omdat men dikwijls niet meer wil praten over de traumatische ervaringen en moeilijke keuzes van het verleden.

Ingewikkelde keuzes
‘Süskind’ laat zien hoe ingewikkeld die keuzes moeten zijn geweest. ‘Red ik mijn eigen hachje, door met de Duitsers mee te werken of verzet ik mij tegen de bezetter, waardoor ik mijn eigen leven en dat van mijn gezin in gevaar breng?’. Een vraag die menig gezin zichzelf waarschijnlijk heeft gesteld in de oorlog en waarbij angst en allerlei andere problemen zich zonder twijfel hebben voorgedaan. Diezelfde vraag doet zich in de film al vroeg voor.

Verfoeilijke baan
Als de razzia’s in Nederland toenemen en de Joodse Nederlanders langzaam maar zeker van al hun rechten worden beroofd, komt Walter Süskind (Jeroen Spitzenberger) voor een keuze te staan. Hij kan berusten in zijn rol als slachtoffer of hij kan een baan aannemen bij de Joodse Raad, als directeur van de Hollandse Schouwburg. Zijn taak is dan om ervoor te zorgen dat de deportatie van de Joden zo vlot mogelijk verloopt. Om zichzelf en zijn gezin van deportatie te behoeden, neemt hij deze verfoeilijke baan aan. Echter, hij kiest ervoor zijn rol binnen de Joodse Raad te benutten om honderden mensenlevens te redden. Mede door gebruik te maken van zijn Duitse achtergrond, weet Süskind het vertrouwen van de SS’er Aus der Fünten (Karl Marcovics) te winnen. Het lukt hem op deze manier om strenge controles bij de schouwburg en de crèche daartegenover, te verhinderen. Hierdoor kunnen honderden mensen – voornamelijk kinderen –bij onderduikadressen in Limburg en Friesland worden ondergebracht. Piet Meerburg (Tygo Gernandt), de leider van het Amsterdamse studentenverzet, speelt hierbij een sleutelrol.

Onverschilligheid
Naast een aantal keuzes die veel moed vergen, laat de film op pijnlijke wijze de onverschilligheid zien waarmee Nederland een deel van zijn bevolking laat afvoeren. Feit is dat het ten tijde van de bezetting, voor de nazi’s vrij gemakkelijk was om Nederland ‘Judenrein’ te maken. Dat had veel te maken met de goed geordende bevolkingsregisters in Nederland. Een zin, die dit duidelijk weergeeft is van de assistent van Süskind, Felix Halverstadt (Nasrdin Dchar): ‘Hadden we dat verdomde bevolkingsregister nou maar platgebrand’.

Waargebeurd
Regisseur Rudolf van den Berg slaagt er goed in om zo veel mogelijk aan het waargebeurde verhaal vast te houden. Een aantal kleine veranderingen zijn essentieel, maar doen geen schade aan het verhaal. Piet Meerburg is een samenvoeging van meerdere verzetsstrijders die in werkelijkheid contact hadden met Süskind. Daarnaast staat Fanny Phillips (Katja Herbers) voor alle zusters in de crèche tegenover de schouwburg. Verder blijft de oorspronkelijke geschiedenis zo goed als ongeschonden. De acteurs zetten stuk voor stuk een topprestatie neer in Süskind. Ze weten één voor één perfect de juiste emoties over te brengen. Jeroen Spitzenbergen, ook wel bekend van ‘De Dominee’ en ‘Alles is liefde’, lijkt zelfs sprekend op Walter Süskind. Olga Zuiderhoek speelt Henriëtte Pimentel heel strak en streng en de beeldschone Katja Herbers is gesneden voor haar rol als zuster in de crèche. Verder is het erg leuk om de Nederlands-marokkaanse Nasrdin Dchar de rol van een Joodse verzetsman te zien vertolken. Hij doet dit geweldig.

Conclusie
‘Süskind’ is een juweel om naar te kijken en valt voor een deel te vergelijken met de aangrijpende Hollywoodproductie ‘Schindler’s List’. Hoewel de film choquerend kan zijn – met name omdat het om Joodse kinderen gaat, die voortdurend in levensgevaar verkeren – is het zeker een belangrijke film om te zien. De film geeft een tot dusver vrij onderbelichte geschiedenis van het Joodse verzet weer en bewijst daarmee dat niet iedereen zich zomaar gewonnen heeft gegeven aan de Duitse bezetters.

De film draait nu in de bios! Dit artikel heeft al eerder in het Auschwitz Bulletin gestaan.